WAHYU WIT JATI SEJATI


LAKON: WAHYU WIT JATI SEJATI
Lakon Sanggitan - Karangan untuk menjelaskan Iman, Taqwa, Haya', Ilmu

Sinopsis Cekak: Di Kahyangan, Batara Guru bingung. Banyak manusia mengaku beriman tapi uripe rusak. Maka diturunkan Wahyu Wit Jati Sejati - sebuah pohon kehidupan. Siapa yang bisa merawat dari akar sampai buah, dialah yang berhak. Wahyu itu jatuh di Alas Iman Telanjang dan diperebutkan oleh Kurawa yang hanya ingin buahnya saja tanpa mau merawat akarnya.

PAKEM GENDING & SULUK LAKON

[TALU & PATELON - Gending Talu Wargo Laras]
Gending Patalon Slendro Pathet Nem - Ladrang Jongkeri
Untuk manggil penonton. Ciri khas Seno, ditabuh keras.

[JEDER 1: KAYANGAN JONG GRING SALOKA]

Gending: Ayak-Ayak Slendro Sanga, Srepeg Slendro Sanga - Gending Krawitan
Suasana: Wibawa, mendung.

SULUK PATETHET SANGA WANTIH - Dhalang:
Sun ngadegaken gondo arum, kembang setaman...
Wit jati sejati, oyode nglimput bumi, panggonane iman kang wuda...
Wit iku urip, nanging durung kebak, durung nganggo, durung awoh...
Batara Guru, Narada, dan Semar dipanggil.

Batara Guru: "Semar, takon. Jaman saiki akeh wong ngaku iman. Ning kok isih korupsi, isih misuh, isih ngapusi. Iman model opo kui, Mar?"

Semar (ndeso, tapi jleb): "Nuwun sewu, Gusti. Niku iman sing isih WUDA, Gusti. Iman telanjang. Kademen."

Narada: "Lha kok iso wuda?"

Semar: "Lha mboten disandangi Taqwa. Taqwa niku batang. Batang sing njejegke. Nek wong iman tapi mboten taqwa, oyode ora kuat, kesenggol angin maksiat langsung ambruk."

Batara Guru lalu menurunkan wahyu berupa biji Wit Jati Sejati yang tumbuh besar, berakar, berbatang, berdaun bunga, dan berbuah di tengah hutan. Gending berubah.

Gending: Ladrang Gajah Seno Slendro Sanga - Cipt. Joko Porong [Gending khusus untuk menggambarkan Wit Jati Sejati ini]
Ini pakemnya Ki Seno banget, Ladrang Gajah Seno dimainkan pelan, sinden mbowo.


[JEDER 2: NEGARA NGASTINA - KURAWA]

Gending: Srepeg Slendro Sanga - Lancaran Tropong Bang.

Duryudana, Karna, Sengkuni melihat pohon berbuah emas di layar.

Sengkuni: "Den, itu buah ilmu! Kita ambil buahnya saja! Tidak usah nanam, tidak usah nyiram!"

Duryudana: "Betul! Aku mau pinter tapi tidak mau puasa, tidak mau ngaji!"

Inilah perumpamaan: Barangsiapa ingin buah tanpa merawat akar, maka ia munafik. Ilmunya hanya di mulut, tidak di hati.

[LIMBUKAN - CANGIK & LIMBUK]

Gending: Gending Dolanan - Uler Kambang Versi Campur Sari Slow

Ini ciri khas Ki Seno, Limbukan adalah tempatnya pitutur.

Cangik: "Buk, tau nggak, iman itu kayak pohon toge?"
Limbuk: "Kok toge, Mak?"
Cangik: "Ya telanjang to, belum disandangi. Lha sandangannya itu Taqwa, Buk. Kalau sudah pakai baju Taqwa, harus pakai perhiasan. Perhiasannya itu Malu. Haya'. Malu kalau dilihat Gusti Allah pas lagi ghibah."
Limbuk: "Oh, kalau sudah malu terus apa, Mak?"
Cangik: "Baru berbuah. Buahnya Ilmu. Ilmu yang bisa dimakan orang lain. Bukan ilmu yang buat ngenyek orang lain."

Penonton ketawa, tapi mikir.

[GARA-GARA - PUNOKAWAN]

Gending: Ayak-Ayakan, Srepeg Lagu Banyuwangian - ciri khas Gara-Gara Seno.

Semar mengumpulkan anak-anaknya di bawah pohon.

Bagong: "Pak, aku bingung. Aku ini imannya sudah ada belum?"
Semar: "Gong, kowe ki takon iman. Coba tak takon: Oyodmu wes njero opo durung? Sembahyangmu wes ajeg opo bolong-bolong?"
Bagong: "Bolong-bolong, Pak. Kayak kaos kutang."
Petruk: "Lha itu, imanmu masih telanjang, Gong. Kademen. Makanya kamu gampang masuk angin setan."

Semar menjelaskan urutannya - INI INTI LAKONNYA - pakai bahasa Seno yang nylekit:
"Le, rungokno tenan...
Iman kuwi oyode. Sing ndelik nang njero lemah, ora katon. Tapi nek ora ono oyod, wit mati.
Taqwa kuwi batangane. Sing ngadegke. Sing nggawe wit iso ngadeg jejeg nantang angin. Wong iman tapi ora taqwa, oyode bosok.
Haya' kuwi godhong lan kembange. Sing marai wit katon ayu. Wong taqwa tapi ora duwe isin, wit tok tanpa godhong, gersang. Wong ora duwe isin, ngaji banter tapi misuh banter.
Ilmu kuwi wohe. Wit sing rimbun godhonge, kembange wangi, mestine awoh. Awohe iso dipangan wong liyo. Dadi manfaat. Nek witmu wes gede tapi ora awoh, siap-siap ditebang karo Gusti Allah. Dadi kayu bakar."
Gareng: "Lha terus aku kudu piye, Pak?"
Semar: "Ngopeni oyode! Imanmu disirami dzikir. Batangmu disirami taqwa. Godhongmu disirami isin. Mengko lak awoh dewe, ilmu sing manfaati tonggo."

Semua punokawan menangis. Gamelan pelan.

Suluk Ploroloro Slendro Sanga - Dalang:
Kembang kuncup, mekar wangi...
Wit jati, wit sejati...
Sopo nandur, bakal ngunduh...
Sopo ngilmu, bakal luhur...
[PERANG KEMBANG & PERANG BESAR]

Kurawa datang mau menebang pohon dan mengambil buahnya paksa.

Gending: Srepeg Perang Slendro Sanga, Sampak Perang

Datanglah Arjuna dan Bima (simbol Ilmu dan Taqwa) menjaga Wit Jati Sejati. Terjadi perang.

Arjuna kalahkan Sengkuni dengan panah "Haya'" — Sengkuni malu sendiri melihat kelakuannya.

Bima tumbangkan Duryudana dengan Gada "Taqwa" — karena Duryudana hanya mau buah tanpa batang.
[TANCEP KAYON - PENUTUP]

Gending Penutup: Ladrang Gajah Seno Slendro Sanga mengiringi Tancep Kayon pelan.

Suluk Akhir Penutup Kayon - Suara Dalang lirih ala Ki Seno:
Jenenge jagad iki ora sepira...
Mung mampir ngombe...
Mumpung padang rembulane...
Jembar kalangane...
Goleko sangu, go sowan marang Gusti...
Dhalang menutup:

"Para penonton... dalang cuma tukang cerita. Kayon ditancep, lakon usai. Tapi wit jati sejati itu ada di dalam dhadhamu dewe-dewe. Coba dicek: oyodmu wes kuat? batangmu wes jejeg? godhongmu wes rimbun? opo witmu wes awoh? Nek durung awoh, ojo ditebang dewe... dirumati.

Maturnuwun. Mugi-mugi ndadoske pangeling."

Selesai. Gong.

---


Komentar

Postingan Populer