LAKON WAYANG KULIT: ARJUNA NAKLUKAKE ATINE DRESANALA
Sumber Gagrag: Surakarta / Yogyakarta
Pathet: Nem - Sanga - Manyura
I. PURNOMO - BUKAAN (Talud & Kawitan)
****
Gendhing Kawit: Gendhing Slamet, Laras Slendro Pathet Nem. Kendhang kalih.[Karawitan]
Iringan Talut: Ayak-Ayak Manyura, Srepeg Tlutur. Kepyak ditabuh alon.
[Suluk Dalang - Ada-Ada Girisa Pathet Nem]
Dalang jantur pelan:
Wayah dalu wanci tengah wengi, udan riris alon-alon... Sang Hyang Candrama sumunar pucet ing Indrakila...
#### II. JEJER I: KAYANGAN BRAHMALOKA - Pathet Nem
****
Gendhing: Ketawang Subakastawa. Volume lirih, suasana agung panas.[Karawitan]
[Janturan Kahyangan]
Anenggih Kahyangan Brahmaloka. Batara Brahma lenggah ing dhampar kencana, sangarepe dewa-dewa. Katon sanget cuwos manahipun.
****[Pocapan]
BATARA BRAHMA: (sora gedhe, ben mbrak) "Heh, Dresanala! Anakku sih ayu dewe!"
DRESANALA: (putri ayu, luruh, tapi mandiri) "Wonten dawuh, Rama?"
BRAHMA: "Rama mireng kabar, ana janma ing Indrakila, arane Arjuna. Topone wis gawe geger kahyangan. Panase tekan kene. Yen ora digagalke, drajate arep ngluwihi dewa. Kowé, Dresanala, tugasmu. Meduno, manco-o, godha Arjuna! Jarene wedok kuwi kelemahane ksatria."
DRESANALA: (mendem jengkel) "Rama, saben ana ksatria topa, kula terus ingkang dikongkon nggodha? Nopo kula niki umpan?"
BRAHMA: "Ora, Nduk. Kowé sing paling ayu. Ora ana lanang sing ora luluh yen weruh kowé."
Dresanala manthuk, nanging batine sambat. (Sinden masuk)
[Tembang Sinden 1 - Sindhèn: Ladrang Mijil Brahmaloka, Pathet Nem]
Puspa wangi arum kencana,
Dyatmika putri Brahmaloka,
Kadya Ratih turun sewana,
Kanggo nggoda marga sampurna.
[Karawitan - Srepeg Nem, Ayak-ayak]
Dresanala budal, mabur. Kepyar Sampak Galong.
III. ADEGAN II: PERTAPAN INDRAKILA - Pathet Nem
****
Gendhing: Ladrang Wilujeng, suwuk dados Tabuh Loro. Suasana sepi, wingit. Hanya siter pancing.[Karawitan]
****
Wukir Indrakila. Arjuna lenggah sila, semedi. Mripate merem, nanging atine melek. Sandhangane prasaja, nanging wibawane ketok.[Janturan]
[Karawitan - Palaran]
Sinden ngidungake batine Arjuna.
[Tembang Sinden 2 - Palaran Asmaradana]
Lila legawa neng hening,
Manekung cipta mring Hyang Widi,
Tapa brata hangga suci,
Adoh saking hawa nepsu.
Dresanala teka. Menyamar jadi widodari ayu banget. Nangis palsu. (Efek slompret nangis)
Ksatria liya yen weruh widodari langsung mak... cep! Arjuna ora.
[Pocapan - GINEM KHAS SENO]
ARJUNA: (buka mata alon, ora kaget, malah mesem) "Sstt...sampun...sampun..."
DRESANALA: (kaget, akting nangis) "Hiks..."
ARJUNA: "Endah... Sinten panjenengan? Wanci dalu kok piyambakan nangis wonten ing wana Indrakila? Wana niki wingit, kebak kewan galak. Panjenengan kesasar?"
DRESANALA: (bingung - ini skripnya tidak begini) "Kula... kula... Anu..."
ARJUNA: "Mangga, lenggah rumiyin. Ampun nangis. Nek nangis terus, embune dadi asin, kembang-kembange melu layu."
(Penonton ngakak. Ini khas Seno, Arjuna ngeles alus)
DRESANALA: "Kula pun... Supraba... eh..."
ARJUNA: "Yen panjenengan Supraba, kula pun Gatotkaca. Wong ayune Supraba niku wonten tahi lalat neng pipi, panjenengan mboten wonten. Jujur mawon, Mbak Yu."
Dresanala kaget. Topengnya luntur. Kembali ke wujud asli: putri ayu agung, rambut geni.
DRESANALA: "Kowé ngerti aku Dresanala, anak Brahma?"
[Karawitan - Gendhing Srepeg Nem, kendang ngerong]
Arjuna jumeneng, metik kecapi kecil. Bukan pamer otot.
ARJUNA: "Kula mireng, putri Brahma. Nanging kula kepingin pirsa, sanes ayune rai, nanging ayune ati."
[Tembang Sinden 3 - Gendhing Asmaragama - Inti Lakon]
Dalang ngasih instruksi: Arjuna ngerapal Aji Asmaragama.
Sinden nembang alus, mewakili mantranya Arjuna:
Asmara gama aji pengasihan,
Dudu japa dudu pelet tan paedah,
Saking lathi alus lan netra bening,
Saking trapsila ingkang luhur budi.
ARJUNA: (nada Seno: filosofis tapi santai)
"Gusti... Wong lanang akeh sing nguber wedok merga napsu. Napsu niku gampang, sedela ilang. Nanging tresna niku abot. Kula boten ajeng nggodha panjenengan. Kula ajeng kenal panjenengan. Sinten Dresanala sakjroning ati?"
Dresanala luluh. Tidak pernah diperlakukan seperti manusia. Selalu dianggap umpan kahyangan.
DRESANALA: "Ora tau ana lanang sing takon jenengku, Arjuna. Kabeh mung pengen ngrangkul aku."
IV. JEJER TRUNGGIL - Pathet Sanga
[Karawitan - Ada-Ada Sanga, Gendhing Rondhon]
Suasana berubah jadi romantis, haru. Pathet Sanga, waktu tengah malam, waktu curhat.
[Pocapan Puncak - Pitutur Seno]
ARJUNA: "Dresanala, kula ngertos. Panjenengan putri dewa, kula namung manungsa. Darah panjenengan geni, darah kula lemah. Nanging..."
DRESANALA: "Nanging apa, Arjuna?"
ARJUNA: "Menawi panjenengan kersa dados garwa kula, kula janji. Kula boten bakal ninggal. Anak ingkang saking guwa garba panjenengan, saking rah Brahman, kula akoni. Kula jaga. Kula wenehi jeneng. Dudu anak haram, nanging anak ksatria. Darah dewa lan darah manungsa, dados jembatan."
(Suwuk gamelan, hening)
Ini kalimat yang tidak pernah diucapkan raksasa atau dewa yang pernah mendekati Dresanala. Mereka hanya mau tubuhnya. Arjuna mau tanggung jawabnya.
Dresanala nangis, kali ini beneran.
DRESANALA: "Arjuna... Bapakku ngongkon aku nggodha kowé supaya tapa kowé gagal. Nanging kowé malah ngajeni aku. Aku... aku tresna kowé, Arjuna. Ora mergo tugas, nanging mergo kowé lanang sing beda."
[Karawitan - Klimaks Asmara]
Gamelan: Ayak-Ayak Sanga, Srepeg Lasem. Sinden nangis bahagia.
[Tembang Sinden 4 - Sinom Paran Kangen, Pathet Sanga]
Rasa jroning dada,
Kangmas Arjuna tan liya,
Halusing budi luhuring tresna,
Dresanala labuh asmara,
Sumpah janji setya tuhu.
Mereka bersatu. Bukan karena pelet, tapi karena penghormatan. Cahaya dari pertapan Indrakila naik ke kahyangan.
V. JEJER IV: KAYANGAN BRAHMALOKA KEMBALI - Pathet Manyura
****
Gendhing: Ketawang Puspawarna, Pathet Manyura - suasana terang, tuntas.[Karawitan]
Batara Brahma kaget, tapanya Arjuna tidak gagal, malah makin padang.
BRAHMA: "Loh? Kok malah padang? Dresanala! Kowé tak kongkon nggodha, kok kowé malah digodha?"
DRESANALA & ARJUNA: (sowan berdua)
ARJUNA: "Ngapunten, Hyang Brahma. Kula mboten ngrusak putra panjenengan. Kula badhe ngangkat drajatipun. Dresanala sampun kula tampi dados garwa kula."
BRAHMA: (mula-mula nesu, lalu ngakak khas dewa) "Hahahaha! Jan-jane kowé kuwi pinter tenan, Ngger! Ksatria liya nggodha nganggo otot, kowé nganggo... ati! Ya wis, tak restui! Nanging eling, anakmu besuk dadi Begawan... dadi pandita gedhe!"
[Penutup - Gara-Gara & Tancep Kayon]
Dalang Seno biasanya menutup dengan pitutur:
"Mulo, para rawuh... Tresna kuwi dudu perkara sepira gedhene ototmu, sepira akehe bandhamu, sepira dhuwure kesaktianmu. Tresna kuwi perkara sepira alus atimu ngajeni wong liya. Arjuna ora ngrayu, nanging ngajeni. Ora nafsu, nanging ngobrol. Ora ngumbar janji manis, nanging wani tanggung jawab. Kuwi sing marai Dresanala sing dewa wae, luluh karo manungsa. Matur nuwun..."
[Karawitan Penutup]
Gendhing: Ladrang Asmaradana Manyura, disambung Sampak Manyura Tancep.
Sinden terakhir: Bawa Pamungkas - Sekar Pocung.
Babar lakon Arjuna wijaya,
Mboyong putri Brahmaloka,
Kanthi tresna kang utama,
Dadi pepadhanging jagad raya.
Kayon ditancep. Gamelan suwuk. Selesai.
---
Komentar
Posting Komentar
Jangan Lupa Bahagia Terimakasih