KOLO BENGOLO - KOCANE ATI

 

Sumber: Pitutur Ki lurah Semar dan Imam Ghazali

[MUSIK PEMBUKA - Gamelan: Ayak-ayakan, Blencong Urip, Kelir Padhang]

DALANG (Suluk Pathet Nem, suara serak khas Seno):

...Tumetes eluh mbrebes mili...

Ati menungso kuwi... kadang peteng kadang padang...

Wengi iki... rembulan purnama... dadi seksi...

[JANTURAN - Pendopo Karang Kadempel, malam bulan purnama]

Wanci dalu wulan ndadari, lintang gemebyar madhangi jagad. Bale bambu pinggir sawah. Semar lungguh sila, ngarepe Gareng, Petruk, Bagong, lan Arjuno (lambange menungso sing bingung). Piring jadah, teh anget, lan lampu teplok urip.

PETRUK: (ngadeg, hidung panjang obah-obah)

Bah... Semar... kulo kesel! Bolo kulo penghianat, musuh kulo ngenyek terus. Kulo arep nesu wae rasane!

GARENG: (tangan ceko, suara cempreng)

Iya Mbah, aku yo ngono. Wis tak apik-apiki, malah di elek-elek!

[Gamelan: SIREP - Kendang pelan]

SEMAR: (ngguyu... hehehehe... terus meneng suwe, gaya Seno banget)

...Le... le...

Rungokno pituture simbah...

"Bolo dihormati, musuh disabari."

Bolo teko... ojo mbok suraki tok... nanging hormatono. Mergo bolo sing apik kui rejeki. Musuh teko... ojo mbok gethingi... nanging sabarono.

BAGONG: (mbledos)

Lha kok musuh disabari, Mbah? Kudune di... (gaya tinju)

SEMAR: (nyentak alus)

Heh! Bagong! Kowe kui isih bodo!

"Kabeh dianggep takdir soko Gusti Allah kanggo nguji atimu."

Kowe diapusi bolo? Ujian. Kowe dipuji musuh? Ujian. Kowe dipaido wong sak ndunyo? Yo ujian! Gusti Allah ora nganggur, Le... Dheweke ndelok atimu obah piye.

Jare simbahmu, Imam Ghazali...

[SULUK - Sindenan Lirih, Gamelan: Palaran]

"Sabarmu kuwi ngilmu paling duwur."

Wong pinter kalah karo wong sabar.

Wong sugih kalah karo wong sabar.

Mergo sabar kui... ora ono sekolahe... anane mung laku!

"Musuhmu kuwi koco benggolo. Nggo ngilo elekmu dewe sing ora tau diomongke bolomu."

Le... bolo kui mesine mung ngomong apikmu tok! Wedine kowe nesu. Nanging musuhmu... wani ngomong elekmu tenanan! Elek sing ora tau mbok delok! Dadi... musuhmu kui guru sejatimu! Koco benggolo sing jujur!

[Gamelan: SENGAK - Keras, mendadak lucu]

PETRUK, GARENG, BAGONG: (kaget)

Ooooo... ngono toh, Mbah!

SEMAR: (ngadeg, bayangane gedhe ning kelir, suara Seno paling jleb — pitutur pamungkas)

"Puncake sesrawungan sing apik kuwi, dudu mergo kowe nduwe bolo akeh, nanging mergo kowe nduwe ati sing ayem. Senajan diapik-apik bolo, senajan dielak-elak musuh, tetep podo ae."

Dadi... atimu kuwi... kudu koyo rembulan wengi iki...

Padang... nanging ora panas...

Madangi bolo... madangi musuh... podo ae...

Mergo kabeh kui... mung titipan...

[Gamelan: Ada-ada Giriso, Gong Ageng - GUNG!!!]

Semar lungguh meneh, ngombe teh. Bulan purnama 🌙 ning nduwur bale katon gede banget. Gareng, Petruk, Bagong meneng, nangis neng njero ati. Ayem.

DALANG NUTUP (Suluk Pathet Manyura):

...Yen atimu wis ayem... jagad sak isine melu ayem...

Semar mesem... jagad tentrem...

--- TANCEP KAYON ---